ESKİ DOĞU’NUN ANADOLU VE BACTRIA-MARGIANA’DAKİ ÖRNEKLERDE CENAZE GELENEĞİ: KÖKEN Mİ PARALELLİK Mİ?

Kazım ABDULLAEV

Özet


Bu makale Küçük Asya ve Orta Asya toplumlarında görülen, Neolitik Dönem’e tarihlenen, ölülerin kuşlar ve hayvanlar tarafından tüketilmesi ile şekillenen eski ölü gömme geleneğine adanmıştır. Eski Pers kaynaklarında “dakhma” olarak adlandırılan bu uygulamada ölüler bu iş için belirlenmiş olan açık alanlara (dağlar, tepeler) bırakılırlardı. Kemiklerin etlerden “arındırılmasının” ardından kalıntılar odalara (Çatal Höyük tapınağı) ya da mezarlara (Bactria) gömülürdü. Ölülerin alıcı kuşların insafına terk edilmesi temsili olarak Neolitik Döneme tarihlenen eski Anadolu’da görülen anıtlarda (Göbeklitepe kabartmaları ve Çatal Höyük duvar resimleri) karşımıza çıkmaktadır. Çatal Höyük resimleri açıkça bu geleneği resmederken aynı zamanda sanatsal anlatımın en eski örneklerini teşkil eder. Bu ölü gömme geleneği aynı zamanda Geç Tunç Çağı’nda Orta Asya’da (Bactria, Margiana) bulunmuş olan arkeolojik materyal ve küçük eserlerde de karşımıza çıkar. Bu açıdan bakıldığında Bactria menşeli iki mühür ilgi çekicidir. Bununla birlikte ölülerin arındırılma amacıyla dış mekânlarda bırakılması geleneği İslamiyet’in bölgede yayılmasına kadar Orta Asya ve İran’da yüzyıllarca devam etmiştir. Bu aynı zamanda antik yazarlar ve ortaçağ kaynakları ile de kanıtlanmaktadır. Orta Asya’da bu geleneğin bir türevi de ölü kemiklerinin gömülmesi geleneğidir. Bu eski kemik arındırılması geleneğinin örneklerine ortaçağa kadar Orta Asya’nın etnografik materyali içinde rastlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler


Anadolu, Çatal Hüyük, Bactria, Margiana, Sapallitepa, Jarkutan, Gonur, Togolok, Dakhma, Akbaba, Ölü Gömme Geleneği

Tam Metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.22520/tubaar.2017.20.002

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.