ERİQUA VE MİNUAHİNİLİ: AĞRI DAĞI’NIN KUZEY ETEĞİNDE BİR ERKEN DEMİR ÇAĞ-NAİRİ KRALLIĞI VE URARTU EYALETİ (MELEKLİ VE KARAKOYUNLU YERLEŞİM KOMPLEKSLERİ)

Aynur ÖZFIRAT

Özet


Son Tunç-Erken Demir Çağı’nda (ykl. MÖ 1600-900) Doğu Anadolu yüksek yaylası, Güney Kafkasya ve Kuzeybatı İran çok sayıda yerel politik güç arasında bölünmüştü. Siyasi gücün değişmesiyle, öncesinin küçük yerel yönetim birimleri çoğunlukla Urartu Krallığı’nın (Orta Demir Çağ, ykl. MÖ 900-600) eyaletlerine dönüştü. Aras Vadisi-Ağrı Dağı bölgesine ilk fetihler Urartu Krallığı’nın erken döneminde başlamıştır. Bölgede yaptığımız araştırmalarda belirlediğimiz bazı yerleşimler gelişmiş ve kompleks bir yerleşim sistemi gösterirler. Bu yerleşim kompleksleri coğrafi birimlerin merkezi noktalarında yer alır. Her biri, geniş alanlar içinde, birbirleriyle ilişkili ve uzun bir zaman dilimi içine yayılmış ayrı birimlerden oluşur. Ağrı Dağı’nın en dikkat çekici yerleşim kompleksleri olan Melekli, Karakoyunlu ve Bozkurt Erken Demir Çağ (pre-Urartu) ve Urartu Krallığı’nın büyük kentleri ve idari merkezleri olarak düşünülebilir. Erken Demir Çağı’nda Aras Nehri’nin güneyi Erikua-Ireku-Irkuahi ülkesiydi, Kral Minua’nın yazıtlarında Eriqua başkenti Luhiuni’nin fethi anlatılır. Erken Demir Çağ krallığı Eriqua’nın krali kenti Luhiuni ile sonrasında Kral Minua tarafından yeni kurulan ve bir Haldi Tağınağı’nın da inşa edildiği Urartu kalesi Minuahinili sırasıyla Ağrı Dağı’nın kuzey eteğindeki (Iğdır Ovası-Aras Nehri’nin güneyi) Melekli ve Karakoyunlu (Iğdır) yerleşim komplekslerindedir, dağın güney eteğindeki (Doğubayazıt Ovası) Bozkurt yerleşim kompleksi de bu çerçevede değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler


Ağrı Dağı, Minuahinili, Eriqua, Nairi, Son Tunç Çağ, Erken Demir Çağ, Urartu, Doğu Anadolu, Güney Kafkasya, Kuzeybatı İran

Tam Metin:

PDF (English)


DOI: http://dx.doi.org/10.22520/tubaar.2017.21.004

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.